Phố Paul Bert, Hải Phòng thời thuộc Pháp

Hải Phòng là vùng đất cổ đã nổi tiếng trong lịch sử khi nữ tướng Lê Chân khai phá lập nên trang An Biên ở đây, và được gắn với các cái tên Hải tần phòng thủ. Thời kỳ độc lập tự chủ của các triều đại phong kiến Việt Nam, vùng này lại nổi tiếng với các chiến thắng trên sông Bạch Đằng: trận Bạch Đằng, 938 của Ngô Quyền, trận Bạch Đằng, 981 của Lê Hoàn, trận Bạch Đằng, 1288 của Trần Hưng Đạo.

Đến triều đại nhà Hậu Lê (giai đoạn Lê sơ), vùng này nằm trong xứ Hải Dương (là miền cực đông duyên hải của xứ này). Tới nhà Mạc vì đây, là quê hương của nhà Mạc nên vùng này được chú ý xây dựng thành kinh đô thứ hai gọi là Dương Kinh. Sau đó, từ nhà Lê trung hưng đến nhà Nguyễn vùng này đều thuộc trấn Hải Dương và sau này là tỉnh Hải Dương (1831).

Năm 1871 - 1873, Bùi Viện, được sự tiến cử với vua Tự Đức của Doanh điền sứ Doãn Khuê, đã thực hiện việc xây dựng một bến cảng bên cửa sông Cấm mang tên Ninh Hải và một căn cứ phòng ngự bờ biển ở liền kế bên, gọi là nha Hải phòng sứ^[1]. Khi Pháp đánh chiến Bắc Kỳ lần thứ nhất năm 1873-1874, nhà Nguyễn phải ký hòa ước Giáp Tuất, trong đó quy định nhà Nguyễn phải mở cửa thông thương các cảng Ninh Hải (Hải Phòng) thuộc tỉnh Hải Dương và Thị Nại tỉnh Bình Định, để đổi lấy việc Pháp rút quân khỏi Bắc Kỳ. Sau đó tại cảng Ninh Hải này, nhà Nguyễn và Pháp lập nên một cơ quan thuế vụ chung, quản lý việc thương mại ở vùng cảng này gọi là Hải Dương thương chính quan phòng. Như vậy, nguồn gốc địa danh Hải Phòng có thể là từ:

• Tên gọi rút ngắn trong cụm từ Hải tần phòng thủ, của nữ tướng Lê Chân đầu thế kỷ 1.
• Tên gọi rút ngắn từ tên gọi của một cơ quan đời Tự Đức trên đất Hải Dương: Hải Dương thương chính quan phòng
• Tên Hải Phòng có thể bắt nguồn từ ty sở nha Hải phòng sứ hay đồn Hải Phòng do Bùi Viện lập từ năm 1871 đời Tự Đức, với căn cứ như sau: "Bến cảng trên sông Cấm trước khi gọi là Hải Phòng đã được gọi là Ninh Hải, địa danh Ninh Hải được dùng chính thức trong giấy tờ, sử sách của ta từ trước khi có tên Hải Phòng cho đến khi bị tên Hải Phòng loại hẳn"^[2].

Bản đồ Hải Phòng thời Pháp thuộc.

Năm 1887, người Pháp tách vùng lân cận cảng Ninh Hải ra từ tỉnh Hải Dương để cho thành lập tỉnh Hải Phòng. Ngày 19 tháng 7 năm 1888, Tổng thống Pháp Sadi Carnot ký sắc lệnh thành lập thành phố Hải phòng - thành phố Hải Phòng chính thức có tên trên bản đồ Liên bang Đông Dương. Theo sắc lệnh thành phố Hải phòng được tách ra từ tỉnh Hải phòng, phần còn lại của tỉnh Hải phòng lập thành tỉnh Kiến An. Đến năm 1962 thì tỉnh Kiến An được nhập về thành phố Hải Phòng.

Kinh tế, thương mại

Hải Phòng là một trong những trung tâm kinh tế quan trọng của Việt Nam, đóng góp ngân sách đứng thứ 4 sau Thành phố Hồ Chí Minh, Bà Rịa - Vũng Tàu, và Hà Nội). Năm 2008, thu ngân sách nhà nước của địa phương đạt 24.000 tỷ đồng. Năm 2006 đóng góp khoảng 9.752 tỷ đồng và năm 2007 là 12.000 tỷ đồng. Xem thêm Dự toán thu ngân sách năm 2006 của các tỉnh thành Việt Nam.

Chợ

1. Chợ Sắt
2. Chợ Tam bạc
3. Chợ Ga
4. Chợ An Dương
5. Chợ Hàng
6. Chợ Con
7. Chợ Đầm Chiếu
8. Chợ Đoàn kết
9. Chợ Đổng Quốc Bình
10. Chợ Cầu Rào
11. Chợ hoa Hạ Lũng
12. Chợ Đà Nẵng
13. Chợ Máy Chai
14. Chợ Lương Văn Can
15. Chợ Cấm

Trung tâm thương mại, siêu thị

1. Trung tâm thương mại Minh Khai
2. TD Plaza
3. Siêu thị BigC
4. Siêu thị Metro
5. Siêu thị Intimex
6. Siêu thị Kiến an
7. Siêu thị Ánh dương

[sửa] Giao thông

Hải phòng có đầy đủ các hệ thống giao thông là đường bộ, đường sắt, đường thủy, đường không. Hải phòng có một hệ thống cảng biển lớn thứ hai Việt nam, một sân bay quốc tế nhỏ.

[sửa] Đường thủy

• Cảng Hải Phòng
• Bến phà Bính
• Bến phà Đình Vũ

Đường sắt

Đường sắt Hà nội - Hải phòng

Hàng không

1. Sân bay Cát Bi
2. Sân bay Kiến an

Đường bộ

1. Quốc lộ 5A: Hà nội - Hải dương - Hải phòng
2. Đường cao tốc Hà Nội - Hải Phòng: Hà nội - Hải dương - Hải phòng
3. Quốc lộ 10: Uông bí - Hải phòng - Thái bình - Nam định - Ninh bình
4. Đường xuyên đảo Hải Phòng - Cát Bà

Cầu

1. Cầu Bính
2. Cầu Lạc long
3. Cầu Thượng Lý
4. Cầu Quay
5. Cầu Rào
6. Cầu Niệm
7. Cầu An Dương
8. Cầu An Đồng
9. Cầu Kiền
10. Cầu Khuể
11. Cầu Kiến An

Giao thông đô thị

Thành phố Hải phòng có khoảng 200 tuyến đường phố, nằm trong 7 quận nội thành. Đường dài nhất là đường Phạm Văn Đồng, dài khoảng 20km, bắt đầu từ cầu Rào và kết thúc ở đầu đường vào khu du lịch Đồ sơn. Ngắn nhất là phố Đội Cấn, nối từ phố Lê Lợi đến phố Lương Văn Can thuộc quận Ngô Quyền.

Các đường phố lớn:

1. Đường Phạm Văn Đồng (Quận Dương kinh, quận Đồ sơn)
2. Đường Lê Hồng Phong (Quận Ngô Quyền, quận Hải an)
3. Đường Nguyễn Bỉnh Khiêm (Quận Ngô Quyền, quận Hải an)
4. Đường Nguyễn Văn Linh (Quận Lê Chân, huyện An Dương)
5. Phố Tôn Đức Thắng (Quận Lê Chân, huyện An Dương, quận Hồng Bàng)
6. Phố Trường Chinh (Quận Kiến an)
7. Phố Lê Duẩn (Quận Kiến an)
8. Phố Trần Thành Ngọ (Quận Kiến an)
9. Phố Văn Cao (Quận Ngô Quyền, quận Hải an)
10. Phố Lạch tray (Quận Ngô Quyền)
11. Phố Đà Nẵng (Quận Ngô Quyền)
12. Phố Lê Lợi (Quận Ngô Quyền)
13. Phố Cầu Đất (Quận Ngô Quyền)
14. Phố Lương Khánh Thiện (Quận Ngô Quyền)
15. Phố Điện Biên Phủ (Quận Ngô Quyền, quận Hồng Bàng)
16. Phố Tô Hiệu (Quận Lê Chân)
17. Phố Trần Nguyên Hãn (Quận Lê Chân)
18. Phố Nguyễn Đức Cảnh (Quận Lê Chân)
19. Phố Hai Bà Trưng (Quận Lê Chân)
20. Phố Quang Trung (Quận Hồng Bàng)
21. Phố Nguyễn Tri Phương (Quận Hồng Bàng)
22. Phố Trần Phú (Quận Hồng Bàng)
23. Phố Bạch Đằng (Quận Hồng Bàng)
24. Phố Đinh Tiên Hoàng (Quận Hồng Bàng)
25. Phố Hoàng Văn Thụ (Quận Hồng Bàng)

[sửa] Giáo dục, Y tế

 Các trường Đại học

1. Đại học Hàng hải Việt Nam (phố Lạch tray, quận Ngô Quyền)
2. Đại học Y Hải Phòng (Đường Nguyễn Bỉnh Khiêm, quận Ngô Quyền)
3. Đại học Hải Phòng (quận Kiến An)
4. Đại học Dân lập Hải Phòng (đường Dân lập, quận Lê Chân)

 Các trường Cao đẳng

1. Trường Cao đẳng nghề Hải phòng
2. Trường Cao đẳng nghề Vinashin
3. Trường Cao đẳng thủy sản Hải phòng
4. Trường Cao đẳng Sư phạm Hải phòng
5. Trường Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Hải phòng
6. Trường Cao đẳng Y tế Hải phòng
7. Trường Cao đẳng Cộng đồng
8. Trường cao đẳng Hàng Hải 1
9. Trường Cao đẳng Bách Nghệ

Các bệnh viện lớn

1. Bệnh viện đa khoa Việt Tiệp Hải Phòng (phố Nhà thương, quận Lê Chân)
2. Bệnh viện Phụ sản Hải Phòng (phố Trần Quang Khải, quận Hồng bàng)
3. Bệnh viện Phụ sản quốc tế Hải Phòng (Đường Nguyễn Văn Linh) đang xây dựng
4. Bệnh viện trẻ em Hải Phòng (phố Trường Chinh, quận Kiến An)
5. Bệnh viện đa khoa Kiến An (Quận Kiến An)
6. Bệnh viện lao Hải Phòng (Quận Kiến An)
7. Bệnh viện Y học cổ truyền Hải Phòng (phố Nguyễn Đức Cảnh, quận Lê Chân)
8. Bệnh viện Tâm thần Hải Phòng (Đông Khê, quận Ngô Quyền)
9. Viện Quân Y 7 (phố Bến Bính, quận Hồng Bàng)
10. Bệnh viện Đại học Y Hải Phòng (phố Lạch tray, quận Ngô Quyền)
11. Bệnh viện Ngô Quyền (phố Lê Lợi, Quận Ngô Quyền)

 Thời tiết

Bãi tắm Cát Cò 2 trên Đảo Cát Bà, Hải Phòng

Hải Phòng có một chút khác biệt so với Hà Nội về mặt nhiệt độ và thời tiết. Do cạnh biển, thành phố này ấm hơn 1 độ vào mùa đông và mát hơn 1,2 độ vào mùa hè.

 Văn hóa

Biểu tượng

Hoa Phượng vĩ là biểu tượng của thành phố cảng Hải Phòng. Loài cây này được trồng nhiều bên các con đường trong thành phố. Hàng phượng đẹp nhất, rực rỡ nhất mang tính biểu tượng của thành phố được trồng gần khu vực quảng trường Nhà Hát lớn thành phố và quán hoa Hải Phòng.

Ngoài loại hoa mang tỉnh biểu tượng là Hoa Phượng. Hải Phòng có các công trình mang tính biểu tượng khác là Quán Hoa thành phố, Nhà Hát Lớn thành phố, lâu đài Vạn Hoa (ở bán đảo Vạn Hoa, bây giờ là Casino).

 Lễ hội

Hội chọi trâu Đồ sơn

Kiến trúc

Thành phố mang đậm dấu ấn kiến trúc thuộc địa của Pháp. Kiến trúc của Hải Phòng rất giống Hà Nội dưới thời Pháp thuộc về tổng thể, chỉ nhỏ hơn về quy mô.

Đến thời điểm này (2009), Hải Phòng còn giữ được nhiều khu phố với kiến trúc khá nguyên vẹn từ thời Pháp thuộc. Khu vực quận Hồng Bàng là một ví dụ, nhiều phố với những biệt thự khá đẹp, chưa bị cơi nới và phá vỡ về tổng thể, đường phố sạch và không quá đông đúc.

Cũng ở quận Hồng Bàng, khu phố Tàu gần chợ Sắt có những nét giống như khu vực Chợ Lớn ở TP.HCM, đặc biệt là phố Trung Quốc (nay là phố Tam Bạc) nằm ngay bên con sông Tam Bạc thơ mộng, trên bến dưới thuyền, từng là đề tài cho nhiều họa sỹ.

Nhìn chung, về mặt kiến trúc, Hải Phòng là thành phố nhỏ và đẹp, không nhiều tòa nhà cao ốc như TP.HCM hay Hà Nội.

Các công trình văn hóa

1. Nhà hát lớn Hải Phòng
2. Quán hoa
3. Bảo tàng Hải Phòng
4. Tượng đài Lê Chân
5. Trung tâm triển lãm VHNT Hải Phòng
6. Trung tâm hội nghị thành phố Hải Phòng
7. Cung VHLĐ Việt Tiệp
8. Cung Văn hóa Thanh niên Hải Phòng
9. Cung Thiếu nhi Hải Phòng
10. Trung tâm triển lãm quốc tế Hải Phòng (Nhà Diều)

Công viên, vườn hoa, hồ

1. Vườn hoa Trung tâm
2. Vườn hoa Nguyễn Du
3. Vườn hoa Kim Đồng
4. Vườn hoa Nguyễn Văn Trỗi
5. Vườn hoa Nguyễn Bỉnh Khiêm
6. Công viên An biên
7. Hồ An biên
8. Hồ Tam bạc
9. Hồ Hạnh phúc
10. Hồ Phương Lưu
11. Hồ Quần ngựa
12. Hồ Sen
13. Hồ Lâm tường
14. Hồ Dư hàng

Ẩm thực

Hải Phòng nổi tiếng với các món hải sản. Các nhà hàng hải sản ở khu vực Đồ Sơn nổi tiếng với tôm cua cá mực rất tươi và giá phải chăng. Phong cách chế biến hải sản ở Hải Phòng theo phong cách dân dã, nhấn mạnh thực chất và vị tươi ngon của nguyên liệu nhiều hơn sự cầu kỳ trong gia vị và cách chế biến. Một vài món ăn khác trở thành đặc trưng của thành phố này là canh bánh đa, bao gồm cả bánh đa trắng và bánh đa đỏ, ăn với nước dùng nấu từ cua đồng hoặc xương ninh. Ngoài ra, Hải Phòng còn có đặc sản bún cá, bánh mỳ pate cay, ăn rất ngon và có vị đặc trưng.

Thể thao

Hải phòng là một trong những trung tâm thể thao lớn nhất Việt nam. Thể thao Hải phòng có thế mạnh về các môn: Bóng đá, Bắn súng, bơi lội, điền kinh... Người Hải phòng đặc biệt hâm mộ bóng đá đến cuồng nhiệt. Sân vận động Lạch Tray của Hải phòng luôn kín chỗ mỗi khi có những trận đá bóng. Không chỉ có mặt thường trực ở SVĐ Lạch tray, cổ động viên bóng đá Hải phòng còn theo chân đội bóng của thành phố mình đến sân khách để cổ vũ. Đội bóng đá hiện nay của Hải phòng là câu lạc bộ bóng đá Xi Măng Hải Phòng

Sân vận động

• SVĐ Lạch tray
• SVĐ khu LHTT Hải phòng
• SVĐ Cảng
• SVĐ Máy tơ
• SVĐ Hồ sen
• SVĐ Quân khu 3

Nhà thi đấu thể thao

• Nhà thi đấu Lạch tray
• Nhà thi đấu cung VHTT Thanh niên
• Nhà thi đấu đa năng khu LHTT Hải phòng
• Nhà thi đấu Quân khu 3

Bể bơi

• Bể bơi Bến bính
• Bể bơi Việt Tiệp
• Bể bơi Hồng Bàng
• Bể bơi Hải Quân
• Bể bơi Hải Đồ Cổ
• Bể bơi SVĐ Lạch Tray
• Bể bơi Đúc Tân Long

Truyền thông

Thành phố có 01 nhật báo (báo Hải Phòng), 01 tuần báo là An Ninh Hải Phòng (hiện tại báo An ninh Hải phòng đã xuất bản hàng ngày), tạp chí Cửa biển của Hội VHNT Hải phòng, một số tạp chí chuyên ngành. Hải Phòng có 01 kênh truyền hình, phát trên kênh 28 UHF và 10 VHF, một kênh FM trên tần số 93.7 Mhz. Trừ báo Hải Phòng ra hàng ngày, truyền thông của thành phố còn chưa phát triển tương xứng với vị trí là thành phố lớn thứ ba ở Việt Nam.

Con người

Người dân Hải Phòng có đậm dấu ấn của người dân miền biển, cả về hình thể, tính cách, giọng nói và cách sinh hoạt. Nét chung về hình thể người dân thành phố này cao lớn hơn một chút so với các địa phương khác, cả nam và nữ. Tuy vậy, có điều ngạc nhiên là phụ nữ của Hải Phòng khá trắng trẻo, cao. Tính cách người dân ở đây khá phóng khoáng, đơn giản. Tuy nhiên, cách phát âm và giọng nói của người dân Hải Phòng không thanh và tròn vành rõ tiếng như cách phát âm của người Hà Nội, vốn có giọng nói đang được coi là chuẩn mực.

Danh nhân đất cảng

• Lê Chân
• Nguyễn Bỉnh Khiêm
• Phạm Tử Nghi
• Trần Tất Văn (Trạng Nguyên)
• Lê Ích Mộc (Trạng Nguyên)
• Văn Cao
• Trần Văn Cẩn
• Đinh Nhu
• Thế Lữ
• Khái Hưng
• Đoàn Chuẩn
• Thanh Tùng (nhà thơ)
• Đoàn Duy Thành
• Hoàng Quý
• Hoàng Thế Thiện
• Nguyễn Quang Riệu
• Trần Bảng
• Ngô Thụy Miên
• Lệ Thu
• Duy Mạnh